ZK Rollup چیست؟

چرا به لایه دومی‌ها نیاز داریم؟، شاید این سوال مهم‌ترین سوالی باشد که یک کاربر برایش پیش آمده باشد که،”اصلا چرا به لایه دومی‌ها نیاز داریم و لایه دومی‌ها چه اهمیتی دارند؟!”

دوستان در نظر داشته باشید بلاکچین‌های لایه اولی بعد از هجوم پروژه‌ها و برنامه‌های غیرمتمرکز بسیار زیاد، که خواهان استفاده از این شبکه‌ها بودند، با یک ترافیک سنگین پردازشی روبه رو شدند.

از این رو این شبکه‌ها مانند قبل توان پردازشی و سرویس دهی به کاربران را نداشتند و از طرفی شبکه‌های بلاکچینی با هدف کنار زدن سیستم بانکی شروع به فعالیت کرده اند، پس باید بسیار سریع تر از سیستم بانکداری بتواند تراکنش‌ها را پردازش کنند. در نتیجه ایده‌های زیادی برای رفع مقیاس پذیری داده شد که اغلب توسط تیم فنی اتریوم و یا توسط سایر متخصصین برای بهبود مقیاس پذیری این شبکه بود.

راهکارهایی که برای مقیاس پذیری اتریوم تا کنون ارائه شده را بیان می‌کنیم:

• Sharding
• SIDECHAINS
• Proof of Stake
• State Channels
• zk-Rollups
• Plasma
• Optimistic Rollups
• VALIDIUM

اما در این مقاله در نظر داریم با سازوکار zk-Rollup ها آشنا شویم پس اگر علاقه دارید تا از ساختار و نحوه فعالیت zk-Rollup  ها آگاه شوید تا انتهای این مقاله ما را همراهی کنید.

همچنین شما می‌توانید، مقاله OPTIMISTIC Rollup و مقایسه OPTIMISTIC Rollup و ZK ROLLUP را مطالعه نمایید.

بررسی ویدیویی ZK Rollup

تاریخچه پیداش ZK Rollup

قبل از این که در مورد مفهوم zk-Rollup ها حرفی بزنیم، اجازه بدید با تاریخچه ای از این تکتولوژی آشنا شویم. مفهوم “Zero-Knowledge Proofs”  یک مفهوم بسیار مهم و با اهمیت است. این مفهوم نخستین بار توسط شافی زلدواسر، چارلز رکی کریپتون خالق پروژه Zerocoin و سیلویو میکالی در مقاله‌ای به نام  “Non-Interactive Zero-Knowledge” در سال 1985 معرفی شد. این مفهوم اصطلاحاً به عنوان NIZK هم شناخته می‌شود.

بیشتر بخوانید: رول آپ Rollup چیست؟

این ایده از آن زمان تا کنون توسط اساتید و محققان در زمینه کریپتوگرافی و امنیت اطلاعات پیشبرده و توسعه یافته است. مهمترین کاربرد این مفهوم در توسعه حفظ حریم خصوصی در تراکنش‌ها در فضای دیجیتال و امنیت کلیدهای رمزنگاری است. در سال‌های اخیر، تکنیک‌های مبتنی بر گواه اثبات دانش صفر به عنوان بخش مهمی از پروتکل‌های رمزنگاری، مدیریت هویت، پروتکل‌های بلاکچین مانند ZK-Rollups که از مفهوم گواه اثبات دانش صفر برای افزایش کارایی شبکه‌ها استفاده می‌کنند و بسیاری دیگر از زمینه‌های فناوری و امنیت استفاده می‌شوند.

در کل، این مفهوم تأسیسات مهمی را برای توسعه راهکارهای امنیتی و حفظ حریم خصوصی در دنیای دیجیتال فراهم کرده و به عنوان یکی از تکنولوژی‌های اساسی در زمینه امنیت و حریم خصوصی به‌شمار می‌رود.

zero-Knowledge Proofs یا همان گواه اثبات دانش صفر چیست؟

Zero-Knowledge Proofs به معنای “اثبات یک چیزی بدون فاش کردن اطلاعات” است. این تکنولوژی به افراد این امکان را می‌دهد تا اطلاعات خصوصی را اثبات کنند بدون اینکه خود اطلاعات خصوصی را فاش کنند.

فرض کنید شما و دوستتان در اتاقی هستید و یک جعبه قفلی با یک رمزعبور دارید. شما می‌خواهید به دوستتان اثبات کنید که رمزعبور را می‌دانید، اما نمی‌خواهید رمزعبور را به او نشان دهید. در اینجا، Zero-Knowledge Proof به شما این امکان را می‌دهد که نشان دهید رمزعبور را می‌دانید بدون اینکه آن را فاش کنید. به عنوان مثال، شما می‌توانید از دوستتان بخواهید که جعبه را به شما بدهد و شما رمزعبور را در جعبه وارد کنید. سپس جعبه را به دوستتان بدهید و او می‌تواند با باز کردن جعبه از شما اثبات بگیرد که رمزعبور را می‌دانید، اما واقعیت رمزعبور به او نشان داده نشود.

این تکنولوژی در زمینه‌هایی مانند امنیت دیجیتال و حریم خصوصی بسیار مفید است و می‌تواند به افراد کمک کند تا اطلاعات خصوصی‌شان را حفظ کرده و همزمان اثبات‌هایی انجام دهند.

آشنایی با مفهوم zk-Rollup

روش کار در zk-Rollup به این ترتیب است که دسته ای از تراکنش‌ها در لایه دوم و در یک فضای آفچین پردازش می‌شوند و خلاصه ی تمامی تراکنش‌ها، در قالب یک تراکنش روی شبکه اصلی (لایه اول) ثبت می‌شود و یا به اصطلاح نتیجه تمامی تراکنش‌ها به صورت یک رول به شبکه اصلی فرستاده می‌شود.

به بیان ساده zk-Rollup مثل یک حافظه فشرده عمل می‌کند. برای مثال، فرض کنید می‌خواهید تعداد زیادی عکس را در یک کتاب عکس ذخیره کنید، اما کتاب جای کمی دارد.

حالا به جای این که همه عکس‌ها را به صورت کامل در کتاب ذخیره کنید، شما فقط یک چکیده (مثلاً نقاط کلیدی هر عکس) را در کتاب قرار می‌دهید. اگر کسی بخواهد این عکس را مشاهده کند، شما به او چکیده را می‌دهید و او می‌تواند از آن تصویر کامل را بازسازی کند.

به همین ترتیب zk-Rollup در بلاکچین کار می‌کند، اطلاعات تراکنش‌ها به صورت مختصر (چکیده) در بلاکچین اصلی ذخیره می‌شود و اثبات‌ها به اطلاعات اصلی متصل می‌شوند. این اثبات‌ها به کاربران اجازه می‌دهند تا تراکنش‌های جدید را تأیید کنند، حتی بدون دسترسی به تمام جزئیات تراکنش. این موضوع باعث می‌شود بلاکچین سبک‌تر و سریع‌تر عمل کند و هزینه‌های تراکنش کمتری داشته باشد.

چرا zk-Rollup ها انقدر با اهمیت هستند؟ و چرا این مفهوم انقدر مورد توجه قرار گرفت؟

برای پاسخ به این جواب باید بدانیم که zk-Rollup ها چه ویژگی‌های مثبتی را به شبکه اضافه می‌کنند که تا پیش از آن وجود نداشت و یا اگر وجود داشت بازدهی پایینی داشت:

• کارایی بالا: zk-Rollups به افزایش کارایی شبکه کمک می‌کنند. زیرا تراکنش‌ها در لایه دوم پردازش می‌شوند و تنها نتیجه نهایی به شبکه اصلی گزارش می‌شود. این به معنای پردازش سریع‌تر تراکنش‌ها و افزایش تعداد تراکنش‌ها در ثانیه است.

• کاهش هزینه‌ها: با اجرای بیشتر عملیات در لایه دوم، کارمزد تراکنش‌ها به شدت کاهش می‌یابد. این به کاربران کمک می‌کند تا هزینه‌های مربوط به تراکنش‌ها را کمتر کنند.

• حفظ امنیت: این تکنولوژی از رمزنگاری (Zero-Knowledge Proof) استفاده می‌کند تا امنیت تراکنش‌ها و داده‌ها را تضمین کند. این به کاربران اطمینان از حفظ امنیت تراکنش‌های خود می‌دهد.

• استفاده در بلاکچین‌های مختلف: zk-Rollups قابلیت اجرا در بلاکچین‌های مختلف را دارند و می‌توانند به بهبود‌های اساسی در معماری‌های مختلف بلاکچین منجر شوند.

• کاربرد گسترده: از جمله کاربرد‌های zk-Rollups می‌توان به پرداخت‌ها، بازی‌های دیجیتال، تبادل ارز دیجیتال، و بسیاری از کاربردهای دیگر اشاره کرد.

• حفظ حریم خصوصی: zk-Rollups از تکنولوژی Zero-Knowledge برای اثبات صحت تراکنش‌ها و داده‌ها بدون نیاز به افشای جزئیات استفاده می‌کنند. این به افراد اجازه می‌دهد تا تراکنش‌های خود را انجام دهند، حتی بدون افشای هویت یا محتوای دقیق تراکنش.

• مقاومت در برابر سانسور: zk-Rollups با اجرای عملیات در لایه دوم و تأیید نهایی در شبکه اصلی، مقاومت در برابر سانسور توسط aggregator وprover (aggregator و prover) را افزایش می‌دهند. این به افراد در مناطق جغرافیایی با سانسور امکان دسترسی به برنامه‌ها و خدمات را می‌دهد.

• محافظت از حریم خصوصی تراکنش‌های حساس: این تکنولوژی به کاربران امکان انجام تراکنش‌های حساس، مانند انتقال دارایی‌های خصوصی یا اطلاعات حساس را فراهم می‌کند. این امر از حریم خصوصی کاربران حفاظت می‌کند.

بیشتر بخوانید: OPTIMISTIC Rollup چیست؟

ارتباط بین اتریوم (لایه اول) و لایه دوم (zk-Rollup) چگونه است؟

زنجیره ZK-rollup یک پروتکل خارج از زنجیره است که در بالای بلاکچین اتریوم عمل می‌کند و توسط قراردادهای هوشمند اتریوم روی زنجیره مدیریت می‌شود. مجموعه‌های ZK تراکنش‌هایی را خارج از Mainnet اجرا می‌کنند، اما به‌طور دوره‌ای دسته‌های تراکنش‌های خارج از زنجیره را در قالب یک رول جمع‌آوری می‌کنند که در نتیجه زنجیره  ZK-rollup را به وجود می‌آورند.

در ادامه کمی درباره معماری شبکه  ZK-rollup ها بحث می‌کنیم:

• قراردادهای هوشمندی که ZK-rollup ها را اداره می‌کنند به این ترتیب می‌باشند:

قراردادهای آنچین: این نوع از قراردادها در شبکه اتریوم و زنجیره اصلی (Layer 1) واقع می‌شوند. پروتکل ZK-Rollup، از این قراردادها برای کنترل و مدیریت تمام عملکردهای مربوط به این پروتکل استفاده می‌شود.

قرارداد اصلی : این قرارداد روی زنجیره اصلی اتریوم واقع شده و وظیفه نگهداری بلاک‌های  Rollup، پیگیری و ثبت وجه‌های واریزی، و نظارت بر به‌روزرسانی‌های وضعیت را دارد. این قرارداد اطلاعات اصلی پروتکل ZK-Rollup را در زنجیره اصلی ذخیره می‌کند.

قرارداد تأیید کننده  (Verifier contract): این قرارداد روی زنجیره اصلی اتریوم واقع شده و وظیفه تأیید صحت مدارک‌های ارسال شده با گواه اثبات دانش صفر (zero-knowledge proofs) توسط تولید کنندگان بلاک دارد. بنابراین، این قرارداد به تأیید این مدرک‌ها توسط تولید کنندگان بلاک می‌پردازد.

برای درک بهتر استقرار قراردادهای هوشمند و ارتباط آن‌ها اجازه بدهید یک مثال بزنیم:

قرارداد اصلی  (Main Contract): فرض کنید یک پروژه دیجیتالی به نام “zoom arz” داریم که به ثبت و اعتبارسنجی مدارک تحصیلی بر روی بلاکچین می‌پردازد. در اینجا، قرارداد اصلی “zoom arz” در اتریوم اجرا می‌شود و تمامی مدارک تحصیلی و اطلاعات کاربران در آن ذخیره می‌شوند.

قرارداد تأیید کننده (Verifier Contract): این قرارداد تأیید مدارک تحصیلی ارائه شده توسط دانش‌آموزان را بررسی می‌کند و تصدیق می‌کند که این مدارک معتبر هستند. این تصدیق توسط اتریوم Mainnet صورت می‌گیرد.

“به زبان ساده، شبکه اتریوم مسئول تضمین امنیت و تایید درستی تراکنش‌ها و در نهایت ذخیره‌سازی آن‌ها است. اما اجرا و پردازش تمامی تراکنش‌ها به عهده لایه دوم است.”

حال می‌توان به یک پرسش مهم پاسخ دهیم، دارایی کاربران در کدام لایه نگهداری می‌شود؟

این پرسش مهم زمانی مطرح می‌شود که پروژه لایه دومی هک شود و یا یک باگ امنیتی باعث از دست رفتن اطلاعات حساب‌ها شود. دوستان دارایی کاربران در لایه اول که اتریوم است، نگهداری می‌شود. در نتیجه اگر لایه دوم (لایه آف‌چین) هک شود یا مشکلی پیش بیاید، دارایی کاربران در لایه یک (اتریوم) امن خواهد ماند. چرا که تمامی معاملات و تراکنش‌ها در اتریوم تأیید و ذخیره می‌شوند. به این ترتیب، معاملات و دارایی‌های کاربران در لایه یک محافظت شده و امنیت آن‌ها توسط شبکه اتریوم تضمین می‌شود.

• عملکرد ماشین مجازی Off-chain در لایه دوم:

در واقع، Off-chain virtual machine (VM) یک ماشین مجازی آف‌چین است که وظایف اجرای تراکنش‌ها و ذخیره‌سازی وضعیت را در مکانی مستقل از ماشین مجازی اتریوم (EVM) انجام می‌دهد. این ماشین مجازی آف‌چین به عنوان محیط اجرایی تراکنش‌ها در پروتکل ZK-Rollup عمل می‌کند. عملکرد اصلی این ماشین مجازی آف‌چین در اجرای تراکنش‌ها و نگهداری وضعیت‌ها است. این ماشین مجازی مستقل از ماشین مجازی اتریوم و تمامی تراکنش‌ها و تغییرات وضعیت در آن انجام می‌شود.

به بیان ساده تمامی مراحل اجرا و پردازش در لایه دوم توسط این ماشین مجازی انجام می‌شود و در نهایت در قالب یک سند رول شده در اختیار ماشین مجازی اتریوم برای تایید قرار می‌گیرد.

اما پروژه‌های لایه دومی ZK-Rollup در چه مواردی به شبکه اصلی اتریوم نیاز دارند؟

Data availability  (دسترسی به داده‌ها):

مهم‌ترین موردی که نیاز شبکه لایه دوم به اتریوم را نشان می‌دهد، انتقال اطلاعات و وضعیت حساب‌ها می‌باشد. شبکه اتریوم باید یک دسترسی به اطلاعات پردازش شده در لایه دوم داشته باشد و همچنین لایه دوم نیز یک دسترسی به شبکه لایه اول برای اعتبارسنجی داده‌ها نیاز دارد.

Transaction finality (تایید نهایی تراکنش‌ها):

یکی از مهم‌ترین نکات برای یک ZK-Rollup این است که تراکنش‌های انجام‌شده در لایه دوم (آف‌چین) باید در نهایت در لایه اصلی (لایه 1) تایید شوند و به عنوان تراکنش‌های معتبر در نظر گرفته شوند. این تایید از اهمیت زیادی برای اجرای قراردادها و تراکنش‌ها در بلاکچین برخوردار است.

Censorship resistance  (مقاومت در برابر سانسور):

تراکنش‌ها و تغییرات وضعیت در لایه دوم باید در برابر تداخل یا تغییرات نادرست محافظت شوند. تضمین مقاومت در برابر سانسور به معنای این است که افراد یا سازمان‌هایی که از جلوگیری از انجام تراکنش‌ها یا تغییر داده‌ها در شبکه آف‌چین تلاش می‌کنند نتوانند به سادگی این کار را انجام دهند.

نحوه کار ZK-Rollup ها

در این بخش به صورت گام به گام مراحل پردازش یک تراکنش را بررسی می‌کنیم:

1. درخواست تراکنش: کاربر یک تراکنش ایجاد می‌کند. این تراکنش از لایه اصلی اتریوم به لایه دوم ZK-Rollup ارسال می‌شود.

2. پردازش تراکنش: تراکنش وارد لایه دوم می‌شود. در این مرحله، سیکوئنسرها (Sequencers) مسئول پردازش تراکنش‌ها و ایجاد بلوک‌ها هستند.

3. دسته بندی تراکنش‌ها: سیکوئنسرها تراکنش‌ها را دسته‌بندی کرده و آماده جای گذاری در بلاک‌ها می‌کند.

4. ایجاد بلاک‌ها : سپس با استفاده از گواه اثبات دانش صفر تولید کنندگان بلاک، بلاک‌ها را ایجاد می‌کنند.

5. تأیید مدارک: در این مرحله Verifier ها مدارک گواه اثبات دانشی که ارائه شده را تایید می‌کنند که به این فرآیند validity proofs می‌گویند، سپس برای اعتبارسنجی به لایه اتریوم ارسال می‌کنند.

6. تأیید نهایی: اگر مدارک گواه اثبات دانش صفر ارائه شده معتبر باشند، تأیید نهایی توسط تولید کنندگان بلوک اتریوم (Ethereum Mainnet) صورت می‌گیرد.

7. ثبت در بلاکچین اتریوم: اگر تراکنشی مشکلی نداشته باشد و مدارک ارائه شده تایید بشود، در نهایت تراکنش در بلاکچین اتریوم ثبت خواهد شد.

تصویر زیر تمامی فرآیند ذکر شده را به شما نشان می‌دهد:

حفظ حریم خصوصی و اطلاعات کاربران در ZK-Rollup ها

همان طور که بارها گفته شد، zk rollup ها با استفاده از مفهوم Zero-knowledge می‌توانند امنیت و حریم خصوصی را برای کاربران فراهم کنند. اما اجازه بدید در این بخش کمی بیشتر با این فرآیند آشنا بشویم:

Zksnarks  و zkstarks دو نوع متداول از zero-knowledge proofs هستند که در امنیت و حفظ حریم خصوصی در بلاکچین و سایر سیستم‌ها به کار می‌روند:

zksnarks (Zero-Knowledge Succinct Non-Interactive Argument of Knowledge):

استفاده در بلاکچین:  zksnarks معمولاً در بلاکچین‌ها برای تأیید تراکنش‌ها و ارائه داده‌ها بدون لزوم نشان دادن اطلاعات ورودی (مثل ارسال‌کننده و گیرنده) به کار می‌روند. این مورد در مواردی که نیاز به حفظ حریم خصوصی دارید، مفید است.

zkstarks (Zero-Knowledge Scalable Transparent Argument of Knowledge):

استفاده در بلاکچین: zkstarks نیز در بلاکچین‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند اما برای تراکنش‌های بزرگ‌تر و پیچیده‌تر کارآمدتر هستند. برخی پروژه‌ها از zkstarks به عنوان یک رویکرد بهبود یافته برای تأیید تراکنش‌ها و سازگاری با بیشتر انواع داده‌ها استفاده می‌کنند.

اجازه بدید با یک مثال تفاوت‌های بین zksnarks و zkstarks را توضیح دهیم:

تصور کنید شما یک اپلیکیشن پرداخت موبایلی دارید و می‌خواهید امنیت تراکنش‌ها و حفظ حریم خصوصی کاربران را بهبود ببخشید.

استفاده از  zksnarks:

با  zksnarks، شما می‌توانید تراکنش‌های پرداختی کاربران را انجام دهید بدون اینکه اطلاعات حساب بانکی کاربران آشکار شود.

مثال: یک فرد می‌خواهد به دوستش مبلغی پرداخت کند، اما نمی‌خواهد جزئیات حساب بانکی خود را برای او آشکار کند. با استفاده از zksnarks، او می‌تواند اثبات کند که پرداخت انجام شده و مبلغ به مقصد رسیده، اما بدون نیاز به نمایش اطلاعات حساب بانکی.

استفاده از  zkstarks:

اگر اپلیکیشن پرداخت موبایلی شما بلاک‌های بزرگی از تراکنش‌ها را پردازش می‌کند (مانند تراکنش‌های یک شبکه بزرگ)، zkstarks  می‌تواند استفاده‌های مناسبی داشته باشد.

 به عنوان مثال، اگر شما می‌خواهید تمام تراکنش‌ها را در یک بلاک ادغام کنید و صحت تمام این تراکنش‌ها را تأیید کنید، zkstarks  به شما امکان می‌دهد به طور موثر اثبات کنید که همه تراکنش‌ها در بلاک صحیح هستند.

در این مثال‌ها همچنان هدف اصلی حفظ حریم خصوصی و تأیید صحت تراکنش‌ها است، اما zksnarks معمولاً برای تراکنش‌های انفرادی و کوچک‌تر به کار می‌روند، در حالی که zkstarks معمولاً برای تراکنش‌های گروهی بزرگ‌تر مورد استفاده قرار می‌گیرند.

معایب و مزایای ZK-Rollup

ویتالیک بوترین خالق اتریوم در یک کنفرانسی در مورد اهمیت پروژه‌های لایه دو سخنرانی جالبی داشت که در آن به zksnarks اشاره ای کرد و گفت: zksnarks در مقایسه با رقیبان خود در میان مدت و بلند مدت دست بالاتری دارد و موفقیت این مدل پروژه‌ها کاملا واضح است.

ما نیز در این بخش به چندین ویژگی مثبت و منفی ZK-Rollup ها می‌پردازیم تا از اهمیت این مدل پروژه‌ها مطلع بشویم:

ویژگی‌های مثبت:

• حریم خصوصی : ZKP به افراد امکان می‌دهد اطلاعات خصوصی خود را حفظ کنند. به عنوان مثال، زمانی که شما نیاز به اثبات صحت سندی دارید، می‌توانید این کار را بدون فاش کردن جزئیات حساب‌ها یا اطلاعات خصوصی انجام دهید.

• کاربردهای گسترده: ZKP  به عنوان یک ابزار کاربردی در حوزه‌های مختلفی مانند رمزنگاری، امنیت داده، تأیید هویت، حریم خصوصی در بلاکچین، و بسیاری از زمینه‌های دیگر کاربرد دارد.

• کارایی و سرعت: تکنولوژی‌های ZKP در مواردی می‌توانند بهبود چشمگیری در کارایی و سرعت محاسبات فراهم کنند، به خصوص در مقایسه با روش‌های سنتی مانند رمزنگاری کلید‌های عمومی .

• امنیت بالا: ZKP  از رمزنگاری قوی بهره می‌برد و این به امنیت اطلاعات منجر می‌شود.

• دسترسی به اطلاعات بدون نیاز به انتقال آن: ZKP  به افراد امکان می‌دهد اطلاعات را تأیید کنند بدون آن که بخواهند آن اطلاعات را به دیگران منتقل کنند.

• تأیید هویت بدون افشای بر اطلاعات شخصی: امکان تأیید هویت فرد بدون فاش کردن اطلاعات حساب‌ها و شخصیت ارائه می‌دهد.

• اهمیت در دنیای مدرن: با افزایش حفظ حریم خصوصی در دنیای مدرن، ZKP تبدیل به ابزاری حیاتی در امور مالی، بهداشت، امنیت داده، و بسیاری از زمینه‌های دیگر شده است.

• انتقال دارایی با سرعت بالا: کاربران می‌توانند دارایی خود را به راحتی و با سرعت بالا از لایه دوم به لایه اول منتقل کنند.

• استفاده در سیستم‌های متمرکز و غیرمتمرکز: ZKP  ها در هر دو نوع سیستم متمرکز و غیرمتمرکز (مانند بلاکچین) مورد استفاده قرار می‌گیرند.

ویژگی‌های منفی:

• پیچیدگی: برخی از ZKP ها ممکن است پیچیده و سخت در اجرا باشند و نیاز به دانش فنی دقیق داشته باشند.

• مصرف منابع محاسباتی: برخی از ZKP ها نیاز به منابع محاسباتی بیشتری دارند که ممکن است سنگین باشد.

• نیاز به دانش خصوصی: تعاملZKP ها با EVM نیاز به دانش فنی و امنیتی دارد که ممکن است برای افراد معمولی دشوار باشد.

• مسائل مربوط به تطابق: در بعضی مواقع، نیاز به تطابق میان طراحی ZKP و پروتکل‌های متصل به آن می‌تواند به چالش کشیده شود.

• پذیرش محدود: در برخی از صنایع و بخش‌ها، ادغام ZKP ها به دلیل مشکلات قانونی یا مشکلات اعتبار پذیرش ممکن است محدود باشد.

• هزینه: توسعه و پیاده‌سازی ZKP ها نمی‌تواند ارزان باشد و ممکن است هزینه‌های اضافی به دنبال داشته باشد.

• توسعه پیچیده: توسعه و پیاده‌سازی ZKP ها ممکن است زمان‌بر و پیچیده باشد.

• نیاز به پشتیبانی و توسعه‌دهی مداوم: ZKP  ها نیاز به پشتیبانی و توسعه‌دهی مداوم دارند تا از به‌روز بودن و امنیت آن‌ها اطمینان حاصل شود.

• خطر تمرکز: اگر sequencer بتوانند با یکدیگر تبانی کنند، می‌توانند بر ترتیب تراکنش‌ها تأثیر بگذارند.

بررسی آینده پیش روی ZK-Rollup

آینده پیش‌روی تکنولوژی ZK-Rollup بسیار جذاب به نظر می‌آید. این تکنولوژی به سرعت در حال رشد و توسعه است و برخی پیش‌بینی‌های زیر را می‌توان در مورد آینده ZK-Rollup داد:

رشد اعتبار: ZK-Rollups  توجه بیشتری را از سوی پروژه‌ها و توسعه دهندگان به خود جلب می‌کند. در نتیجه، در آینده احتمالا شاهد افزایش تعداد پروژه‌ها و پروتکل‌های ZK-Rollup خواهیم بود.

قابلیت همکاری پیشرفته:  ZK-Rollups به طور فزاینده ای با سایر فناوری‌های لایه 2 ادغام می‌شوند. در آینده احتمالا شاهد تعاملات بهبود یافته بین لایه‌های مختلف در اکوسیستم بلاکچین خواهیم بود.

موارد استفاده گسترده تر: با گذشت زمان، برنامه‌های ZK-Rollup در صنایع مختلف، از اتریوم و سایر بلاکچین‌ها گرفته تا خدمات مالی، امنیت، مدیریت هویت، مراقبت‌های بهداشتی و غیره متنوع خواهند شد.

پیشرفت‌های امنیتی و حریم خصوصی: فناوری دانش صفر در ZK-Rollups به افزایش امنیت تراکنش و حفظ حریم خصوصی داده‌های کاربر ادامه خواهد داد.

مقیاس‌پذیری پیشرفته: مزایای مقیاس‌پذیری ZK-Rollup احتمالاً منجر به ایجاد بلاکچین‌هایی با ظرفیت‌های بالاتر و عملکرد بهتر می‌شود.

در نهایت با توجه به موارد ذکر شده و همچنین دیدگاه مثبت تیم هسته اتریوم به ZK-Rollup ها، می‌توان امیدوارم بود پروژه‌هایی که زیر چتر ZK-Rollup فعالیت می‌کنند، آینده ی روشنی داشته باشند.

پروژه‌های فعال ZK-Rollup

در این بخش پروژه‌هایی که از فناوری ZK-Rollup برای ارائه راه حل‌های مقیاس پذیر و کارآمد استفاده می‌کنند و در عین حال امنیت و تمرکززدایی شبکه‌های بلاکچین را تضمین می‌کنند، را بررسی می‌کنیم:

zkSync : یک راه حل مقیاس پذیر لایه 2 برای اتریوم است که از فناوری ZK-Rollup استفاده می‌کند. هدف این پروژه افزایش قابل توجه مقیاس پذیری و کارایی تراکنش‌های اتریوم و قراردادهای هوشمند است. این پروژه توسط Matter Labs راه اندازی شده است.

Loopring: Loopring  یک پروتکل لایه 2 و صرافی غیرمتمرکز (DEX) است که از ZK-Rollup برای ارائه معاملات پرسرعت و کم هزینه در بلاکچین اتریوم استفاده می‌کند. کارایی تجارت غیرمتمرکز را افزایش می‌دهد.

StarkWare: StarkWare  راه حل‌های مقیاس پذیر و کارآمد Layer-2 را با استفاده از اثبات‌های مبتنی بر  STARK، که نوعی اثبات دانش صفر هستند، ارائه می‌دهد. آنها با پروژه‌های مختلفی کار می‌کنند تا فناوری ZK-Rollup را به برنامه‌هایی مانند DeFi و NFT بیاورند.

Hermez: Hermez  یک راه حل مقیاس‌پذیری لایه ۲ است که بر اساس فناوری ZK-Rollup ساخته شده است که بر بهینه‌سازی مقیاس‌پذیری شبکه اتریوم، به ویژه برای انتقال و پرداخت توکن تمرکز دارد.

zkTube: zkTube پروتکل Layer-2 دیگری برای اتریوم است که از فناوری ZK-Rollup برای بهبود توان تراکنش و کاهش هزینه‌های گس استفاده می‌کند. طیف گسترده ای از برنامه‌های DeFi و بلاک چین را هدف قرار می‌دهد.

Zcash : این پروژه یک ارز دیجیتال حریم خصوصی است که از تکنولوژی ZK-SNARK برای حریم خصوصی بیشتر تراکنش‌ها استفاده می‌کند.

بیشتر بخوانید:

• سرویس نام اتریوم  چیست؟
• راه حل‌های لایه 2 بلاکچین چیست؟
• بهترین زبان‌های برنامه نویسی قرارداد هوشمند
• دارایی مصنوعی چیست؟
• پاراچین چیست؟
• رقبای بلاکچین اتریوم کدامند؟
• بلاکچین لایه 1 چیست؟
• تست نت چیست؟ 
• شبکه لیکوئید چیست؟ 
• آموزش کار با پروتکل سیناپس