پروتکل ارتباط بین بلاکچینی چیست؟

پروتکل ارتباط بین بلاکچینی چیست؟،این روزها زیاد می‌شنویم که آینده بلاکچین به سمت شبکه‌های چندزنجیره‌ای (Multichain) در حرکت است. با این حال، همانطور که می‌دانید بیشتر بلاکچین‌های موجود توانایی ارتباط مستقیم و تعامل با یکدیگر را ندارند. به همین دلیل، توسعه‌دهندگان همواره به دنبال ارائه راهکارهایی برای رفع این محدودیت بوده‌اند. یکی از مهم‌ترین این راه‌حل‌ها، پروتکل ارتباط میان‌زنجیره‌ای یا Inter‐Blockchain Communication Protocol (IBC) است. IBC یک پروتکل متن‌باز محسوب می‌شود که امکان تبادل پیام بین دفاتر کل توزیع‌شده و مستقل را فراهم کرده و هدف اصلی آن، ایجاد اتصال و همکاری میان بلاکچین‌های گوناگون است.

پروتکل ارتباط بین بلاکچینی چیست؟

هری آلفورد (Harry Alford)، مدیر توسعه کسب‌وکار صرافی کوین‌بیس، در گزارشی اخیر نوشته است: «در وب ۲، شبکه‌ای که بزرگ‌تر باشد برنده خواهد شد، اما در وب ۳، برنده کسی است که بتواند بزرگ‌ترین شبکه مشترک را ایجاد کند».

اکوسیستم کازماس (Cosmos) با هدف ساخت «اینترنت بلاکچین‌ها» در تلاش است تا مجموعه‌ای از بلاکچین‌های مستقل را به هم متصل کند تا این شبکه‌ها بتوانند به‌صورت غیرمتمرکز با یکدیگر تعامل داشته باشند. برای رسیدن به این هدف، پروتکل ارتباط بین بلاکچینی یا IBC طراحی شده است.

از طریق IBC بلاکچین‌های مختلف می‌توانند داده‌ها – که اغلب شامل توکن‌ها هستند – را به شکل مستقیم میان خود جابه‌جا کنند. این در حالی است که بیشتر پل‌های میان‌زنجیره‌ای (Cross Chain Bridge) توسط اشخاص ثالث ساخته می‌شوند و سطح امنیت و کارایی آن‌ها بسته به پروتکل مرتبط، متفاوت است؛ موضوعی که در بسیاری موارد منجر به کاهش امنیت و تجربه‌ای نامطلوب برای کاربران می‌شود. تفاوت اصلی IBC در این است که داده‌ها از طریق یک لایه بدون نیاز به اعتماد (Trustless) و در بستر یک کانال اختصاصی منتقل می‌شوند. به این ترتیب، داده‌هایی که یک بار تایید شده‌اند، مستقیماً به بلاکچین مقصد می‌رسند.

پروتکل IBC در مارس ۲۰۲۱ راه‌اندازی شد و تا نوامبر همان سال در ۲۲ شبکه مختلف فعال گردید. از آن زمان تاکنون، ماهانه بیش از ۱.۵ میلیون تراکنش از طریق این پروتکل انجام می‌شود. کاربران برای استفاده از IBC، انجام سواپ یا استیکینگ توکن‌ها، اغلب به سراغ شبکه ازموسیس (Osmosis) می‌روند. علاوه بر این، IBC امکان ساخت انواع اپلیکیشن‌های میان‌زنجیره‌ای (Cross-Chain) را فراهم می‌کند؛ از جمله قراردادهای هوشمند میان‌زنجیره‌ای، سرویس‌های پیام‌رسان، انتقال توکن‌های بی‌همتا (NFT)، فیدهای داده (Data Feed) برای اوراکل‌ها و بسیاری کاربردهای دیگر.

قابلیت همکاری چندزنجیره‌ای

در حال حاضر صنعت بلاکچین در حال تجربه نوعی رنسانس یا دوره تجدد در زمینه توسعه و مشارکت اجتماعی است. با ورود پروژه‌ها، اپلیکیشن‌ها و نوآوری‌های جدید، نیاز به کارایی بیشتر و مقیاس‌پذیری تخصصی به‌طور جدی احساس می‌شود؛ نیازی که شبکه‌های تخصصی قادر به پاسخگویی آن هستند.

همانطور که گفته می‌شود، ارزش یک سیستم از مجموع اجزای آن فراتر می‌رود. برای نمونه، هر کشوری به‌عنوان یک واحد مستقل می‌تواند نیازهای اساسی شهروندان خود را برطرف کند، اما ممکن است در برخی منابع کمبود و در برخی دیگر مازاد داشته باشد. ایجاد یک شبکه تجارت جهانی ارزش افزوده بیشتری ایجاد می‌کند، زیرا امکان مبادله و توزیع مازاد منابع را فراهم کرده و نیازهای کشورها را بهتر پاسخ می‌دهد. بلاکچین‌ها نیز همین منطق را دنبال می‌کنند؛ یعنی زمانی که بلاکچین‌های مختلف با کاربردهای گوناگون بتوانند با یکدیگر همکاری داشته باشند، مجموع ارزش و کارایی آن‌ها از جمع توانایی‌های جداگانه‌شان بیشتر خواهد بود.

یکی از نمونه‌های برجسته این همکاری، قابلیت Superfluid Staking است که قرار است از طریق پروتکل IBC در شبکه Osmosis پیاده‌سازی شود. این قابلیت که مشابه لیکویید استیکینگ (Liquid Staking) است اما مختص اکوسیستم ازموسیس طراحی شده، به کاربران اجازه می‌دهد توکن‌هایی را که توسط دو شبکه پشتیبانی می‌شوند، در استخرهای نقدینگی ازموسیس واریز کنند و سپس توکن‌های نماینده سهم نقدینگی (LP Tokens) را روی نودهای اعتبارسنج در شبکه اصلی آن توکن‌ها استیک کنند.

این فرآیند باعث می‌شود دارایی‌های سپرده‌گذاری‌شده علاوه بر دریافت کارمزد تراکنش‌ها در استخر نقدینگی، پاداش امنیت شبکه را نیز دریافت کنند. به این ترتیب کاربران می‌توانند به‌طور همزمان هم نقدینگی لازم برای بازارساز خودکار (AMM) ازموسیس را تامین کرده و هم در شبکه بومی توکنی که سپرده‌گذاری کرده‌اند مشارکت کنند. برای مثال، توکن نقدینگی یک استخر OSMO<>AKT هم به امنیت شبکه کمک کرده و هم پاداش‌های حاصل از سپرده‌گذاری در شبکه‌های Osmosis و Akash را برای کاربر به همراه خواهد داشت. این ویژگی هم برای افرادی که دغدغه امنیت و مشارکت در شبکه دارند جذاب است و هم برای کسانی که به دنبال کسب پاداش‌های بیشتر هستند.

از آنجایی که امنیت یک بلاکچین ارتباط مستقیمی با ارزش قفل‌شده در آن دارد، وجود چنین قابلیتی اهمیت زیادی پیدا می‌کند. اما واقعیت این است که اغلب بلاکچین‌های مستقل هنوز به‌طور کامل قابلیت همکاری را ندارند. به همین دلیل کاربران معمولا ترجیح می‌دهند دارایی‌های خود را سواپ کنند یا به اکوسیستم‌های دیگر مهاجرت کنند تا فرصت‌های سودآورتر به دست آورند. نتیجه این موضوع آن است که کاربران مجبور می‌شوند بین تامین امنیت شبکه از طریق استیکینگ یا بهره‌بردن از فرصت‌های سرمایه‌گذاری، یکی را انتخاب کنند. قابلیت‌هایی مانند Superfluid Staking این محدودیت را از میان برداشته و به کاربران اجازه می‌دهند بدون ترک اکوسیستم، هم از پاداش‌های نقدینگی بهره‌مند شوند و هم در تقویت امنیت شبکه‌ای که به آن تعلق دارند، نقش ایفا کنند.

نحوه عملکرد پروتکل ارتباط بین بلاکچینی

پروتکل ارتباط بین بلاک‌چینی (IBC) راهکاری است که به بلاکچین‌های مستقل امکان می‌دهد بدون نیاز به اعتماد به یکدیگر متصل شده و ارتباط برقرار کنند. هرچند IBC در ابتدا بخشی از نقشه‌راه کازموس بوده و اکنون توسط بلاکچین‌های این اکوسیستم به کار گرفته می‌شود، اما هر بلاکچین دیگری نیز می‌تواند با اتصال به این شبکه و استفاده از نسخه استاندارد آن یعنی استاندارد بین‌زنجیره‌ای (ICS – Inter‐Chain Standard) با سایر بلاکچین‌ها تعامل داشته باشد.

این پروتکل از دو لایه تشکیل شده است:

لایه TAO (انتقال، تصدیق و دستور) به‌عنوان لایه پایه،

لایه APP (اپلیکیشن) که بر روی TAO ساخته می‌شود.

بخش اصلی کارایی IBC در لایه TAO قرار دارد، اما پروتکل‌های گوناگون می‌توانند با استفاده از لایه اپلیکیشن روی آن ساخته و اجرا شوند.

یکی از ویژگی‌های مهم IBC این است که بلاکچین‌های متصل نیازی به ارتباط مستقیم با هم ندارند. داده‌ها از طریق کانال‌های اختصاصی منتقل می‌شوند که به کمک ماژول‌های قرارداد هوشمند کار می‌کنند. این قراردادهای هوشمند با استفاده از یک کلاینت سبک، وضعیت دریافتی از بلاکچین دیگر را به‌صورت بدون نیاز به اعتماد (Trustless) اعتبارسنجی می‌کنند.

بدون نیاز به اعتماد و بدون نیاز به مجوز بودن IBC بدین معناست که هر فردی می‌تواند یک لایه را اجرا کند و بلاکچین‌ها مجبور نیستند به واسطه‌هایی که داده‌ها را منتقل می‌کنند اعتماد کنند. این ویژگی به حفظ استقلال بلاکچین‌ها کمک می‌کند، در حالی که از ایزوله شدن آن‌ها نیز جلوگیری کرده و به هدف اصلی اکوسیستم کازموس یعنی تعامل در عین استقلال، جامه عمل می‌پوشاند.

عملکرد IBC/TAO از طریق قراردادهای هوشمند تعبیه‌شده در هر بلاکچین صورت می‌گیرد که توسط پروتکل IBC به هم متصل هستند. داده‌ها در قالب بسته‌های اطلاعاتی و به‌وسیله یک لایه رله (Relay Layer) میان بلاکچین‌ها جابه‌جا می‌شوند. این بسته‌ها بدون نیاز به مجوز و با همان ترتیب و زمان ارسال، به مقصد منتقل خواهند شد. رله‌کننده (Relayer) خروجی قرارداد هوشمند ماژول TAO در بلاکچین مبدا را دریافت کرده و به ماژول TAO در بلاکچین مقصد ارسال می‌کند. سپس یک کلاینت سبک درون‌زنجیره‌ای صحت وضعیت بلاکچین مبدا را تأیید می‌کند.

تسهیلگران یا همان Relayerها از طریق کانال‌های اختصاصی بسته‌های داده را از یک قرارداد هوشمند به دیگری منتقل می‌کنند. در هر انتهای کانال، یک قرارداد هوشمند اختصاصی وجود دارد که تضمین می‌کند داده‌ها مستقیماً از سوی بلاکچین ارسال‌کننده منتقل شده‌اند. ماژول IBC/TAO نیز مجموعه‌ای از قراردادهای هوشمند را در اختیار دارد که وظیفه مدیریت کانال‌ها و اتصال‌ها را بر عهده دارند و با کمک کلاینت‌های سبک، امکان تأیید وضعیت ارسال‌شده به‌صورت Trustless را فراهم می‌سازند.

روش استفاده از پروتکل ارتباط بین بلاکچینی

برای بیشتر کاربردها مانند سواپ، استیکینگ و تأمین نقدینگی با استفاده از توکن‌های بلاکچین‌هایی که از IBC پشتیبانی می‌کنند، ساده‌ترین و مستقیم‌ترین روش، بهره‌گیری از صرافی غیرمتمرکز Osmosis است. علاوه بر این، کاربران می‌توانند انتقالات IBC را به‌صورت دستی نیز انجام دهند؛ به این شکل که با استفاده از کیف پول Keplr و انتخاب کانال‌های موردنظر، دارایی‌های خود را منتقل کنند. کارمزد تراکنش‌های IBC بسته به پارامترهای تعیین‌شده در هر بلاکچین متفاوت است، اما در شرایط کنونی اغلب این تراکنش‌ها رایگان بوده یا با کارمزدی بسیار ناچیز انجام می‌شوند.

توسعه‌دهندگانی که تمایل به استفاده از پروتکل ارتباط بین بلاک‌چینی (IBC) دارند، می‌توانند به مستندات جامع توسعه و پیاده‌سازی این پروتکل از طریق وب‌سایت رسمی آن دسترسی پیدا کنند. همچنین مخزن عمومی کدها و مستندات IBC در گیت‌هاب (GitHub) در دسترس است.

برای کسانی که قصد دارند اپلیکیشن‌های مرتبط با IBC بسازند، امکان استفاده از زیرساخت Query & Transact صرافی کوین‌بیس وجود دارد. این زیرساخت دسترسی ساده به داده‌های بلاکچین را فراهم کرده و توسعه‌دهندگان می‌توانند با کمک آن اپلیکیشن‌های قدرتمندی را روی بیش از ۳۰ پروتکل مختلف – از جمله Cosmos، Crypto.org و Terra که از قابلیت IBC پشتیبانی می‌کنند – ایجاد کنند.

سوالات متداول

• پروتکل ارتباط بین بلاک‌چینی (IBC) چیست؟

IBC یک پروتکل متن‌باز است که امکان ارتباط و تبادل داده میان بلاکچین‌های مستقل را فراهم می‌کند.

• IBC توسط چه اکوسیستمی معرفی شد؟

این پروتکل بخشی از نقشه‌راه اکوسیستم کازموس (Cosmos) است.

• هدف اصلی IBC چیست؟

ایجاد قابلیت همکاری (Interoperability) بین بلاکچین‌های مختلف بدون نیاز به اعتماد به واسطه‌ها.

• IBC چگونه کار می‌کند؟

با استفاده از کانال‌های اختصاصی، قراردادهای هوشمند و کلاینت‌های سبک برای انتقال داده‌ها میان بلاکچین‌ها.

• چه نوع داده‌هایی از طریق IBC منتقل می‌شوند؟

عمدتاً توکن‌ها و سایر داده‌های میان‌زنجیره‌ای مانند پیام‌ها و NFTها.

• تفاوت IBC با پل‌های میان‌زنجیره‌ای (Cross-Chain Bridges) چیست؟

در IBC داده‌ها بدون نیاز به اعتماد و از طریق یک لایه امن منتقل می‌شوند، اما پل‌های میان‌زنجیره‌ای معمولاً به اشخاص ثالث وابسته‌اند.

• اولین بار چه زمانی IBC راه‌اندازی شد؟

در مارس ۲۰۲۱.

• استفاده رایج از IBC در حال حاضر چیست؟

برای سواپ، استیکینگ و تأمین نقدینگی در شبکه‌هایی مانند Osmosis.

• کارمزد تراکنش‌های IBC چقدر است؟

بسته به بلاکچین تنظیم می‌شود، اما معمولاً رایگان یا بسیار کم است.

• توسعه‌دهندگان چگونه می‌توانند به IBC دسترسی پیدا کنند؟

از طریق مستندات رسمی و مخزن گیت‌هاب (GitHub) پروتکل IBC.

سخن پایانی

این پروتکل را می‌توان یکی از مهم‌ترین گام‌ها در مسیر تحقق آینده‌ای چندزنجیره‌ای دانست. بلاکچین‌ها به‌طور سنتی به‌صورت جداگانه عمل می‌کنند و همین موضوع باعث محدودیت در مقیاس‌پذیری و همکاری میان آن‌ها شده است. IBC با فراهم کردن بستری امن، بدون نیاز به اعتماد و بدون نیاز به مجوز، این امکان را ایجاد می‌کند که بلاکچین‌های مختلف با حفظ استقلال خود، همچون اجزای یک اکوسیستم واحد عمل کنند.

این پروتکل نه‌تنها انتقال توکن‌ها را آسان‌تر کرده، بلکه زمینه‌ساز ساخت اپلیکیشن‌های میان‌زنجیره‌ای مانند قراردادهای هوشمند، NFTها، پیام‌رسان‌های غیرمتمرکز و سرویس‌های داده برای اوراکل‌ها نیز شده است. در واقع، IBC پلی است میان بلاکچین‌های مستقل که ارزش کل اکوسیستم را چند برابر می‌کند.اگر آینده وب ۳ را آینده‌ای بر پایه همکاری، مقیاس‌پذیری و تعامل بدانیم، پروتکل ارتباط بین بلاک‌چینی بی‌تردید یکی از ستون‌های اصلی این آینده خواهد بود.

ممنون که تا پایان مقاله”پروتکل ارتباط بین بلاکچینی چیست؟“همراه ما بودید

بیشتر بخوانید

• هکاتون بلاکچین چیست؟
• بلاکچین اینک چیست؟
• نقدینگی متعلق به پروتکل چیست؟
• هیومنیتی پروتکل (Humanity Protocol) چیست؟