کوینکس زیر ذره‌بین تحریم‌های ایران

یک گزارش جنجالی، صرافی محبوب ایرانی‌ها را به مجرای میلیاردی پول تحریمی متهم کرد؛ ماجرا چیست و کاربر ایرانی باید نگران چه باشد؟

صرافی کوینکس که سال‌هاست یکی از در دسترس‌ترین صرافی‌های بین‌المللی برای کاربران ایرانی بوده، حالا در کانون یک ماجرای پرسروصدا قرار گرفته است. متهم اصلی این پرونده، دور زدن تحریم‌های ایران است؛ اتهامی که اگر جدی گرفته شود، می‌تواند آینده دسترسی ایرانی‌ها به این پلتفرم را تغییر دهد. در ۲۵ ژوئن ۲۰۲۶، شرکت تحلیل بلاکچین TRM Labs گزارشی منتشر کرد و وال‌استریت‌ژورنال آن را بازتاب داد که کوینکس را به‌عنوان مجرای اصلی خروج پول‌های مرتبط با ایران معرفی می‌کند.

اتهام دور زدن تحریم ایران علیه کوینکس از کجا آمد؟

هستهٔ اصلی ماجرا یک عدد است. صرافی کوینکس متهم شده که از سال ۲۰۱۹ تاکنون بستر جابه‌جایی میلیاردها دلار دارایی مرتبط با نهادهای تحریم‌شدهٔ ایرانی بوده است.

طبق این گزارش، پول از کیف‌پول‌های مرتبط با بانک مرکزی ایران و صرافی نوبیتکس شروع شده، از مسیرهای واسط عبور کرده و در نهایت روی کوینکس فرود آمده است. به زبان ساده، نوبیتکس نقش «درگاه ورود» و کوینکس نقش «درگاه خروج» به بازارهای جهانی را ایفا می‌کرده است.

چرا کوینکس جایگزین بایننس شد؟

نکتهٔ جالب اینجاست که این جایگاه قبلاً متعلق به صرافی بایننس بود. وقتی بایننس زیر فشار قانونی آمریکا کنترل‌های انطباقی خود را سفت کرد و از این مسیر عقب کشید، خلأ ایجادشده را پلتفرم دیگری پر کرد. این همان الگوی آشنایی است که ناظران مالی بارها دیده‌اند: فشار قانونی فعالیت را حذف نمی‌کند، بلکه آن را جابه‌جا می‌کند.

پاسخ کوینکس به اتهام دور زدن تحریم چه بود؟

کوینکس همان روز بیانیه‌ای رسمی منتشر کرد و موضع تدافعی روشنی گرفت. این صرافی که در سیشل ثبت شده، تأکید کرد هیچ‌گاه رابطهٔ تجاری با نهادهای دولتی ایران، صرافی‌های داخلی، سپاه پاسداران یا طرف‌های تحریم‌شده برقرار نکرده است.

استدلال محوری کوینکس این است: صرف مشاهدهٔ جابه‌جایی دارایی روی بلاکچین، به معنای آگاهی یا مشارکت یک پلتفرم در فعالیت غیرقانونی نیست. کوینکس همچنین می‌گوید دفتر یا نهاد عملیاتی در ایران ندارد و دامنهٔ رسمی‌اش از سال ۲۰۲۱ توسط دولت ایران مسدود شده است؛ نکته‌ای که به‌نظر آن نشان می‌دهد این صرافی هرگز پلتفرم موردتأیید مقامات ایران نبوده است.

چرا این دفاع لزوماً کافی نیست؟

اینجا یک ظرافت حقوقی مهم وجود دارد. کوینکس دربارهٔ «نبود قرارداد رسمی» صحبت می‌کند، اما گزارش TRM دربارهٔ «جریان واقعی تراکنش‌ها» است؛ این دو از یک جنس نیستند. در چارچوب اجرای تحریم‌های OFAC، جریمه‌های مدنی می‌تواند بر مبنای مسئولیت محض (strict liability) اعمال شود؛ یعنی صرفِ وقوع تراکنش می‌تواند مبنای نقض باشد، فارغ از اینکه صرافی آگاهانه با طرف تحریم‌شده وارد توافق شده باشد یا نه.

ریشهٔ ماجرا به هک بای‌بیت هم می‌رسد

بخش پیچیده‌تر پرونده، اتصال به هک بای‌بیت است. بازرسان مدعی‌اند رد پول از کیف‌پول‌های بانک مرکزی ایران به دارایی‌های سرقت‌شده از بای‌بیت توسط هکرهای کره شمالی هم می‌رسد؛ یکی از بزرگ‌ترین سرقت‌های تاریخ کریپتو با رقمی حدود ۱.۵ میلیارد دلار.

کوینکس در این مورد گفته پس از اطلاع از حادثه، به بای‌بیت در مسدودسازی حساب‌ها و انجماد دارایی‌ها کمک کرده و قول داده تراکنش‌های مطرح‌شده در گزارش را به‌صورت داخلی بررسی کند. نکتهٔ قابل‌تأمل اینکه خود کوینکس هم در سال ۲۰۲۳ قربانی هکی منتسب به گروه لازاروس کره شمالی شده بود.

چرا این پرونده برای کل بازار مهم است؟

این بار انگشت اتهام به‌سمت یک صرافی متمرکز نشانه رفته، نه میکسرها یا پروتکل‌های غیرمتمرکز. صرافی‌های متمرکز معمولاً احراز هویت و پایش تراکنش دارند، اما دادهٔ بلاکچین نشان می‌دهد پول می‌تواند از همان حساب‌ها عبور کند. این یعنی ردیابی آن‌چین حالا در مرکز اجرای تحریم‌ها نشسته است و هیچ صرافی بزرگی از آن مصون نیست.

کاربر ایرانی الان باید چه کند؟

واقعیت این است که ماجرای کوینکس بخشی از یک تصویر بزرگ‌تر است. آمریکا فشار خود را بر بخش کریپتوی ایران بیشتر کرده و پیش‌تر هم نزدیک به یک میلیارد دلار دارایی مرتبط با ایران را توقیف کرده بود. در چنین فضایی، رویکرد محافظه‌کارانه عقلانی‌ترین انتخاب است.

اگر از کوینکس استفاده می‌کنید، انتقال مستقیم دارایی بین این صرافی و پلتفرم‌های تحریم‌شدهٔ داخلی را به حداقل برسانید و دارایی‌های بزرگ را برای مدت طولانی روی صرافی خارجی نگه ندارید. بررسی صرافی‌های جایگزین و تنوع‌بخشی به محل نگهداری دارایی، دیگر یک توصیهٔ احتیاطی ساده نیست؛ یک ضرورت مدیریت ریسک است.

نکتهٔ پایانی این‌که گزارش TRM صراحتاً نگفته همهٔ تراکنش‌های عبوری از کوینکس غیرقانونی بوده؛ بلکه بر مقیاس قرارگیری این صرافی در معرض فعالیت مرتبط با ایران تأکید کرده است. این تفکیک مهم است، اما برای کاربری که دارایی واقعی روی پلتفرم دارد، آنچه اهمیت دارد نتیجهٔ عملی است، نه صرفاً نیت.