منحنی بازده چیست؟

منحنی بازده چیست؟، توانایی پیش‌بینی وضعیت اقتصادی آینده در بازارهای مالی، برای سرمایه‌گذاران فردی و مدیران سرمایه‌ در مقیاس‌های کلان، به‌عنوان یک مزیت رقابتی مهم محسوب می‌شود. یکی از دقیق‌ترین و معتبرترین ابزارها برای به‌دست آوردن چشم‌اندازی از وضعیت اقتصادی، منحنی بازده (Yield Curve) است. این نمودار نرخ بهره اوراق قرضه با اعتبار مالی یکسان، اما سررسیدهای مختلف را در طول زمان نشان می‌دهد. به عبارت دیگر، منحنی بازده به تحلیلگران این امکان را می‌دهد که از داده‌های بازار اوراق قرضه، تصویر نسبتا روشنی از انتظارات سرمایه‌گذاران نسبت به نرخ بهره، تورم، رشد اقتصادی، سیاست‌های پولی و حتی میزان ریسک‌پذیری بازار به‌دست آورند.از آنجا که دنیای نوظهور دارایی‌های دیجیتال نیز به‌طور فزاینده‌ای با متغیرهای کلان اقتصادی ارتباط پیدا کرده است، درک صحیح منحنی بازده می‌تواند به‌عنوان راهنمایی مفید برای تحلیل جهت جریان سرمایه عمل کند.

منحنی بازده چیست؟

منحنی بازده، نموداری است که نرخ بهره اوراق قرضه‌ای با اعتبار مالی مشابه اما با تاریخ سررسیدهای مختلف را به نمایش می‌گذارد. در منحنی بازده عادی (صعودی)، بازده اوراق قرضه با سررسید بلندمدت از بازده اوراق کوتاه‌مدت بیشتر است و این وضعیت به معنای رشد و توسعه اقتصادی است. اما در منحنی بازده معکوس (نزولی)، بازده اوراق قرضه کوتاه‌مدت از بلندمدت بیشتر است که نشان‌دهنده رکود اقتصادی می‌باشد. در منحنی بازده مسطح، بازده اوراق قرضه بلندمدت و کوتاه‌مدت تقریباً برابر است و این به این معناست که سرمایه‌گذاران نسبت به وضعیت اقتصادی در هر دو بازه زمانی اطمینان کافی ندارند.

نرخ‌های منحنی بازده به‌طور روزانه در وب‌سایت وزارت خزانه‌داری ایالات متحده منتشر می‌شود. این منحنی به‌طور کلی بازده اوراق قرضه‌ای را که از لحاظ اعتبار مالی مشابه هستند، اما سررسیدهای متفاوتی دارند، نشان می‌دهد. در این مفهوم، سه پارامتر اصلی وجود دارد: اوراق قرضه (Bond)، که نوعی وام است که سرمایه‌گذار به یک نهاد یا شرکت قرض می‌دهد و در ازای آن، نهاد متعهد به پرداخت بهره به‌صورت دوره‌ای و بازپرداخت اصل وام در پایان مدت زمان مشخص می‌شود؛ سررسید (Term to maturity)، که زمان توافق شده برای بازپرداخت وام است؛ و بازده اوراق قرضه (Bond’s yield)، که بهره سالانه‌ای است که سرمایه‌گذار در طول مدت وام از این اوراق به‌دست می‌آورد.

در نمودار منحنی بازده، محور افقی نشان‌دهنده زمان سررسید و محور عمودی، بازده اوراق را به تصویر می‌کشد. شکل و شیب این منحنی در دوره‌های مختلف اقتصادی تغییر می‌کند و می‌تواند نشان‌دهنده تغییرات آینده نرخ بهره و احتمال انبساط یا انقباض اقتصادی باشد.

کاربردهای منحنی بازده

منحنی بازده معمولاً به‌عنوان معیاری برای تعیین نرخ بهره سایر انواع بدهی‌ها در بازار، مانند نرخ وام‌های مسکن و وام‌های بانکی استفاده می‌شود. علاوه بر این، این منحنی می‌تواند برای پیش‌بینی شرایط اقتصادی در آینده به کار رود و به همین دلیل، برای سرمایه‌گذاران و معامله‌گران بازارهای مالی از اهمیت بالایی برخوردار است.رایج‌ترین نوع منحنی بازده، معمولاً نرخ بهره اوراق خزانه‌داری ایالات متحده با سررسیدهای سه‌ماهه، دوساله، پنج‌ساله، ده‌ساله و سی‌ساله را با یکدیگر مقایسه می‌کند. نرخ‌های مرتبط با این منحنی در روزهای معاملاتی تا ساعت ۶ عصر به وقت شرق آمریکا (۲:۳۰ بامداد به وقت تهران) در وب‌سایت‌های وزارت خزانه‌داری ایالات متحده در دسترس قرار می‌گیرند.

انواع منحنی بازده

منحنی بازده عادی

منحنی بازده عادی (Normal Yield Curve) نشان‌دهنده این است که بازده اوراق قرضه با سررسید بلندمدت بیشتر از اوراق با سررسید کوتاه‌مدت است. در این وضعیت، منحنی به سمت بالا شیب می‌یابد و از آنجا که بازده اوراق بلندمدت همچنان رو به افزایش است، این به معنای وجود یک دوره توسعه اقتصادی است.

در واقع، منحنی بازده عادی نشان‌دهنده شرایط اقتصادی پایدار و یک چرخه اقتصادی طبیعی است. اگر منحنی دارای شیب تند باشد، این به معنای رشد اقتصادی قوی همراه با تورم و نرخ بهره بالاتر است.

برای مثال، اگر منحنی بازده را برای اوراق قرضه با سررسیدهای مختلف ترسیم کنیم، مانند اوراق دوساله با بازده ۱٪، پنج‌ساله با ۱.۸٪، ده‌ساله با ۲.۵٪، پانزده‌ساله با ۳٪ و بیست‌ساله با ۳.۵٪، یک منحنی صعودی خواهیم داشت که نشان می‌دهد هرچه مدت زمان سررسید بیشتر می‌شود، نرخ بازده نیز افزایش می‌یابد و این به معنی شرایط اقتصادی رو به رشد است. برخی از سرمایه‌گذاران اوراق قرضه از استراتژی «بازده نزولی تا سررسید (Roll-down return)» یا همان «سوار شدن بر منحنی (Riding the curve)» استفاده می‌کنند. در این روش، سرمایه‌گذار اوراق با سررسید بلندتر را خریداری کرده و قبل از رسیدن به سررسید، زمانی که اوراق به سررسید کوتاه‌مدت‌تری وارد می‌شوند، آن‌ها را می‌فروشد.

در شرایطی که نرخ بهره بازار ثابت باقی بماند، هرچه اوراق به زمان سررسید نزدیک‌تر شوند، بازده آن‌ها کاهش می‌یابد و قیمت‌شان افزایش می‌کند. در این صورت، سرمایه‌گذار با فروش اوراق پیش از سررسید، از افزایش قیمت آن‌ها سود می‌برد.

منحنی بازده معکوس

منحنی بازده معکوس (Inverted Yield Curve) که شیب نزولی دارد، نشان‌دهنده این است که نرخ بهره اوراق کوتاه‌مدت از نرخ بهره اوراق بلندمدت بیشتر است. این نوع منحنی معمولاً در دوره‌های رکود اقتصادی مشاهده می‌شود؛ زیرا سرمایه‌گذاران پیش‌بینی می‌کنند که بازده اوراق بلندمدت در آینده کاهش خواهد یافت.

در زمان رکود اقتصادی، سرمایه‌گذاران به‌منظور حفظ سرمایه خود، خرید اوراق قرضه بلندمدت را به اوراق کوتاه‌مدت ترجیح می‌دهند. این افزایش تقاضا باعث بالا رفتن قیمت این اوراق می‌شود و از آنجا که بازده اوراق رابطه معکوس با قیمت دارد، افزایش قیمت منجر به کاهش بازده این اوراق می‌شود. در نتیجه، در شرایط رکود اقتصادی، هجوم سرمایه‌گذاران به سمت اوراق بلندمدت موجب شکل‌گیری منحنی بازده معکوس می‌شود. اگرچه این پدیده نادر است، اما از نظر تاریخی، به‌عنوان یک هشدار معتبر برای وقوع رکود اقتصادی شناخته می‌شود.

منحنی بازده مسطح

منحنی بازده مسطح (Flat Yield Curve) زمانی دیده می‌شود که نرخ بازده اوراق در سررسیدهای مختلف تقریباً یکسان باشد. این وضعیت نشان‌دهنده عدم اطمینان در شرایط اقتصادی است. در برخی موارد، ممکن است بازده اوراق میان‌مدت کمی بیشتر از سایر اوراق باشد که این برآمدگی معمولاً در سررسیدهای میان‌مدت، مانند شش ماه تا دو سال، ایجاد می‌شود.

در این حالت، تفاوت قابل توجهی بین بازده سررسیدهای کوتاه‌مدت و بلندمدت وجود ندارد. برای مثال، ممکن است اوراق دوساله با بازده ۶٪، اوراق پنج‌ساله با بازده ۶.۱٪، اوراق ده‌ساله با بازده ۶٪ و اوراق بیست‌ساله با بازده ۶.۰۵٪ مشاهده شود. زمانی که سرمایه‌گذاران نسبت به شرایط اقتصادی اطمینان کمی دارند، معمولاً بازدهی تقریباً مشابه را برای تمامی سررسیدها درخواست می‌کنند.

تحلیل منحنی بازده خزانه‌داری ایالات متحده

منحنی بازده خزانه‌داری ایالات متحده (U.S. Treasury yield curve) یک نمودار خطی است که نرخ بازده اوراق قرضه دولتی آمریکا با سررسیدهای مختلف را مقایسه می‌کند. این نمودار شامل اوراق خزانه‌داری کوتاه‌مدت (T-bills) با سررسید کمتر از یک سال، اوراق قرضه میان‌مدت (Treasury Notes) با سررسید ۲ تا ۱۰ سال و اوراق قرضه بلندمدت (Treasury bonds) با سررسید ۱۰ تا ۳۰ سال می‌شود. منحنی بازده نشان‌دهنده رابطه میان نرخ بهره و سررسید اوراق قرضه با درآمد ثابت خزانه‌داری ایالات متحده است.این منحنی همچنین به نام ساختار زمانی نرخ بهره (Term structure of interest rates) نیز شناخته می‌شود.

ریسک‌های مرتبط با منحنی بازده

ریسک منحنی بازده به اثر منفی تغییرات نرخ بهره بر بازده ابزارهای با درآمد ثابت مانند اوراق قرضه، اشاره دارد. این ریسک ناشی از رابطه معکوس میان قیمت اوراق و نرخ بهره است؛ به این معنا که با افزایش نرخ بهره بازار، قیمت اوراق در بازار ثانویه کاهش می‌یابد و بالعکس.

چگونه سرمایه گذاران از منحنی بازده استفاده می کنند؟

سرمایه‌گذاران می‌توانند از منحنی بازده برای پیش‌بینی وضعیت اقتصادی استفاده کرده و تصمیمات بهتری اتخاذ کنند. به عنوان مثال، اگر منحنی بازده نشانه‌ای از رکود اقتصادی باشد، سرمایه‌گذار می‌تواند به انتخاب دارایی‌های محافظه‌کارانه و کم‌ریسک بپردازد که در دوران رکود معمولاً عملکرد بهتری دارند.

از سوی دیگر، اگر منحنی بازده شیب تندی داشته باشد و به افزایش تورم در آینده اشاره کند، سرمایه‌گذار ممکن است از خرید اوراق بلندمدت اجتناب کند، زیرا احتمال کاهش بازده این اوراق در برابر افزایش قیمت‌ها وجود دارد.

سوالات متداول

• منحنی بازده چیست؟

منحنی بازده نموداری است که نرخ بهره اوراق قرضه با سررسیدهای مختلف را مقایسه می‌کند.

• چرا منحنی بازده مهم است؟

منحنی بازده نشان‌دهنده انتظارات بازار از نرخ بهره، تورم، و شرایط اقتصادی است.

• چه نوع اوراقی در منحنی بازده استفاده می‌شود؟

اوراق خزانه‌داری ایالات متحده، شامل T-bills (کوتاه‌مدت)، Treasury Notes (میان‌مدت) و Treasury Bonds (بلندمدت).

• منحنی بازده عادی چیست؟

منحنی بازده عادی زمانی است که نرخ بهره اوراق بلندمدت بیشتر از اوراق کوتاه‌مدت است، که نشان‌دهنده رشد اقتصادی است.

• منحنی بازده معکوس چیست؟

منحنی بازده معکوس زمانی است که نرخ بهره اوراق کوتاه‌مدت بیشتر از اوراق بلندمدت است، که معمولاً نشانه رکود اقتصادی است.

• منحنی بازده مسطح به چه معناست؟

منحنی بازده مسطح زمانی است که نرخ بهره اوراق در سررسیدهای مختلف تقریباً یکسان است، که نشان‌دهنده عدم اطمینان اقتصادی است.

• چگونه سرمایه‌گذاران از منحنی بازده استفاده می‌کنند؟

سرمایه‌گذاران از منحنی بازده برای پیش‌بینی وضعیت اقتصادی و تصمیم‌گیری در مورد خرید اوراق با سررسید مختلف استفاده می‌کنند.

• آیا منحنی بازده می‌تواند پیش‌بینی‌کننده رکود باشد؟

بله، منحنی بازده معکوس معمولاً یک هشدار برای رکود اقتصادی است.

• چگونه منحنی بازده به تورم مربوط است؟

منحنی بازده می‌تواند پیش‌بینی‌هایی در مورد افزایش یا کاهش تورم در آینده ارائه دهد، مخصوصاً اگر شیب آن تغییر کند.

• چرا منحنی بازده برای بانک‌ها مهم است؟

بانک‌ها از منحنی بازده برای تنظیم نرخ بهره و مدیریت ریسک‌های مرتبط با وام‌ها و سپرده‌ها استفاده می‌کنند.

سخن پایانی

منحنی بازده یک نمودار است که رابطه میان نرخ بهره و سررسید اوراق قرضه را به نمایش می‌گذارد و معمولاً در سه شکل اصلی شامل منحنی عادی با شیب صعودی، منحنی معکوس با شیب نزولی و منحنی مسطح دیده می‌شود. شیب منحنی بازده تغییرات نرخ بهره و پیش‌بینی وضعیت آینده اقتصاد را منعکس می‌کند.منحنی بازده صعودی معمولاً نشان‌دهنده رشد اقتصادی است، در حالی که منحنی معکوس هشدار دهنده رکود اقتصادی و منحنی مسطح بیانگر شرایط نامطمئن اقتصادی می‌باشد. سرمایه‌گذاران می‌توانند با تحلیل شکل و شیب منحنی بازده، تصمیمات آگاهانه‌تری برای ترکیب سبد سرمایه‌گذاری خود اتخاذ کرده و خود را برای شرایط مختلف اقتصادی آماده کنند.

ممنون که تا پایان مقاله”منحنی بازده چیست؟“همراه ما بودید

بیشتر بخوانید

• بیت کوین چیست؟
• ارز دیجیتال چیست؟ | عملکرد و ویژگی های ارز دیجیتال